Podcast: Play in new window | Embed
Bài của Eric D. Snider, làm việc tại các tạp chí của Giáo Hội Các Thánh Hữu Ngày Nay của Chúa Giê Su Ky Tô đăng trong tạp chí Liahona tháng 9, năm 2026
Lượng thông tin sai lệch khổng lồ trên thế giới có khiến anh chị em cảm thấy bất lực không?
Vấn đề này không còn mới, nhưng nó ngày càng trở nên tồi tệ hơn.
Vào năm 2009, Anh Cả David A. Bednar thuộc Nhóm Túc Số Mười Hai Vị Sứ Đồ đã đưa ra một bài nói chuyện cảnh báo những người thành niên trẻ tuổi (và mọi người khác) về một số khía cạnh của công nghệ hiện đại. Bài nói chuyện của ông có tiêu đề là “Những Điều Đúng với Sự Thật Hiện Hữu,” một câu trích dẫn từ tiên tri Gia Cốp trong Sách Mặc Môn:
“Vì Thánh Linh chỉ nói sự thật và không nói dối. Vậy nên, Thánh Linh nói lên những điều đúng với sự thật hiện hữu, và đúng với sự thật mà những điều ấy sẽ có” (Gia Cốp 4:13).
Hồi năm 2009, chúng ta có thể cảm thấy như những khả năng lừa dối của mạng internet vẫn còn hạn chế. Những người lớn lên cùng với công nghệ có thể nhận ra các hình ảnh đã qua chỉnh sửa và ảnh chụp màn hình giả mạo. Việc tạo ra một video giả có thể thực sự đánh lừa người khác đòi hỏi phải có quyền truy cập vào công nghệ tiên tiến và đắt tiền.
Nhưng đến năm 2024, khi Anh Cả Bednar đưa ra một sứ điệp liên quan—“Những Điều Đúng với Sự Thật Hiện Hữu – Phiên Bản 2.0”—thì mọi việc đã thay đổi. Việc sử dụng “trí tuệ nhân tạo” (AI) đã phát triển nhanh chóng. Giờ đây, người dùng mạng internet bình thường có thể dễ dàng tạo ra các bức ảnh và video giả mạo, cả cho mục đích giải trí lẫn mục đích xấu xa.
Đã qua rồi cái thời mà anh chị em có thể tự tin nói rằng, “À, có video về việc đó, nên chắc chắn là việc đó đã xảy ra.” Hình ảnh không còn là bằng chứng xác thực tuyệt đối cho sự thật từ nhiều năm trước, và giờ đây điều đó cũng đúng với video (và cả âm thanh—AI cũng có thể bắt chước giọng nói).
Ngay cả khi không có công nghệ mới này, thì vẫn có rất nhiều thông tin sai lệch trên thế giới. AI rất mạnh, nhưng đó chỉ là một trong những cách đánh lừa chúng ta. Nhiều đơn vị truyền thông hiện nay ít quan tâm hơn đến việc đăng tải thông tin sai sự thật (dù chủ động hay cố tình) so với trước đây, và hệ quả xã hội của việc nói dối công khai dường như đã giảm bớt.
Như Chủ Tịch Dallin H. Oaks đã dạy: “Các anh chị em đang sống trong thời kỳ mà kẻ nghịch thù trở nên rất tinh vi trong việc che dấu lẽ thật, đến nỗi nếu không có Đức Thánh Linh, thì các anh chị em sẽ bị lừa dối.”
Việc có khả năng nhìn thấy “những điều đúng với sự thật hiện hữu” có lẽ đã trở nên cấp bách—và khó khăn—hơn bao giờ hết.
Cho dù chúng ta dùng từ “thông minh” để mô tả các thiết bị điện tử của mình nhiều đến mức nào, thì chúng cũng không thật sự thông minh. Không máy móc nào có thể thực sự suy nghĩ. Một cái máy tính chỉ có thể đưa ra kết luận dựa trên thông tin mà nó có—tất cả đều do con người cung cấp, mà con người thì có thể sai lầm.
Anh Cả Bednar đã nhấn mạnh: “Hãy luôn nhớ rằng một trợ lý AI chỉ là một thuật toán. Nó không giống các em. Nó không quan tâm đến các em.”
Chúng ta bật cười trước những ví dụ về việc ChatGPT đưa ra thông tin sai lệch và AI tạo ra những hình ảnh người có 13 ngón tay.
Nhưng còn những lúc mà sự sai lệch không dễ dàng nhận thấy thì sao?
Đấng Cứu Rỗi đã cảnh cáo rằng trong những ngày sau cùng “sẽ có các Ky Tô giả và các tiên tri giả dấy lên, và sẽ cho thấy các dấu lớn và những điều kỳ diệu, đến đỗi, nếu có thể được, họ sẽ lừa gạt cả những người chọn lọc, là những người chọn lọc theo giao ước” (Joseph Smith—Ma Thi Ơ 1:22).
Không ai muốn nghĩ rằng mình cả tin hay dễ bị kẻ nghịch thù lừa gạt. Nhưng tất cả chúng ta đều như vậy.
Vậy chúng ta có thể làm gì? Sau đây là một vài gợi ý:
1. Được Hướng Dẫn bởi Ánh Sáng của Đấng Ky Tô—và Suy Nghĩ theo Lẽ Thường
Cách cơ bản nhất để không bị đánh lừa là hãy sử dụng lý trí của mình. “Thánh Linh ban sự sáng cho mọi người bước vào thế gian” (Giáo Lý và Giao Ước 84:46). Chúng ta gọi đây là “Thánh Linh của Đấng Ky Tô được ban cho mọi người, để họ có thể biết phân biệt được thiện và ác” (Mô Rô Ni 7:16).
Điều này bao gồm cả điều chúng ta gọi là lương tâm. Đó là một ý thức về cái gì đúng và cái gì sai. Chúng ta cũng có thể suy nghĩ theo lẽ thường.
Khi anh chị em nghe thấy thông tin mới, hãy tự hỏi mình—liệu thông tin đó có đúng không? Hay nó có vẻ đáng ngờ?
Anh Cả Gerrit W. Gong thuộc Nhóm Túc Số Mười Hai Vị Sứ Đồ đã nói: “Mặc dù trí tuệ nhân tạo với khả năng sáng tạo nội dung mới có thể nhanh chóng cung cấp thông tin, nhưng nó không bao giờ có thể thay thế sự mặc khải hoặc tạo ra lẽ thật. Nếu có điều gì đó không đúng hoặc mâu thuẫn với những gì anh chị em biết là sự thật, thì hãy tìm cách để nhận ra trước khi tin theo.”
Tất nhiên, có rất nhiều điều đáng ngạc nhiên nhưng lại là sự thật. Anh chị em không cần phải hoài nghi hay mất niềm tin vào mọi thứ mình nhìn thấy, nghe hoặc đọc. Để nhận biết lẽ thật, chúng ta nên sử dụng cả khả năng nhận thức về điều đúng và sai do Thượng Đế ban cho chúng ta, là khả năng đến qua Ánh Sáng của Đấng Ky Tô, cũng như khả năng phán đoán bằng suy nghĩ theo lẽ thường, đến từ kiến thức tích lũy của chúng ta về cách thế giới vận hành.
Để nhận biết lẽ thật, chúng ta nên sử dụng cả khả năng nhận thức về điều đúng và sai do Thượng Đế ban cho chúng ta, là khả năng đến qua Ánh Sáng của Đấng Ky Tô, cũng như khả năng phán đoán bằng suy nghĩ theo lẽ thường, đến từ kiến thức tích lũy của chúng ta về cách thế giới vận hành.
Hãy đặc biệt cảnh giác với những điều củng cố quan điểm của anh chị em hoặc có vẻ quá tốt để có thể là sự thật—ví dụ, một video về một cuộc trò chuyện được cho là có thật nhưng kết thúc quá hoàn hảo hoặc có lời thoại nghe như đã được dàn dựng.
Nếu có thông tin cho rằng ai đó đã nói hoặc làm điều gì đó hoàn toàn không giống với tính cách thường ngày của họ, hoặc điều gì đó dường như không thể xảy ra … thì hãy xem xét rằng có thể thực tế điều đó đã không xảy ra.
2. Tìm Kiếm—và Kiểm Tra—Các Nguồn Thông Tin
Việc nói rằng “Tôi đã thấy điều đó trên mạng internet” thì cũng giống như nói “Tôi đã nghe điều đó trên điện thoại.” Mọi người có thể nói bất cứ điều gì. Nhưng họ lấy thông tin từ đâu?
Một bài viết hoặc video không nêu rõ nguồn tin sẽ ngay lập tức đáng nghi. Nhưng nếu có ghi nguồn thông tin, liệu chúng có đáng tin cậy không? Liệu các nguồn tin có nói những điều mà bài viết hoặc video khẳng định, hay người viết đã hiểu sai? Điều gì đã xảy ra trước và sau các sự kiện trong video?
Khi anh chị em đọc một bài viết, hãy chú ý đến nguồn gốc của thông tin. Các đơn vị truyền thông và tài khoản mạng xã hội thường tóm tắt các câu chuyện được người khác đưa tin ban đầu, mà không thực hiện bất kỳ việc tìm kiếm thông tin mới nào—hoặc không tự mình kiểm chứng. Trong quá trình diễn giải lại, thông tin có thể bị bóp méo và hiểu sai, và nếu một người mắc lỗi, thì lỗi đó sẽ tiếp tục được lan truyền về sau. Bất cứ khi nào có thể, anh chị em hãy lấy thông tin từ nguồn tin chính gốc.
Động cơ cũng là một yếu tố cần xem xét. Ngay cả khi ai đó đang nói thật, họ có đang dùng ngôn từ kích động để khiến anh chị em tức giận không? Họ có đang dùng lời lẽ xoa dịu để làm giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng của tình huống không? Tại sao họ lại đề cập đến chủ đề này? Họ đang cố gắng thuyết phục anh chị em về điều gì? Có mục đích riêng không phải là sai—ai nói hay viết bài công khai cũng đều có mục đích riêng—nhưng biết được mục đích đó là gì có thể giúp anh chị em sàng lọc những lời lẽ hoa mỹ và nhận biết được sự thật.
3. Trông Cậy vào Sự Trợ Giúp Thiêng Liêng
Nói về các nguồn tin chính gốc, Đức Thánh Linh đóng vai trò như thế nào trong việc này?
Như đã đề cập, mỗi người đều được sinh ra với Ánh Sáng của Đấng Ky Tô để giúp họ định hướng trên thế gian. Các tín hữu Giáo Hội, những ai sẵn lòng mang danh của Đấng Ky Tô cùng tuân giữ các giáo lệnh của Ngài đều có quyền nhận được một phước lành thậm chí còn lớn lao hơn: đó là việc có được Thánh Linh của Ngài luôn ở cùng họ (xin xem Giáo Lý và Giao Ước 20:77). Chúng ta biết rằng “bởi quyền năng của Đức Thánh Linh, [chúng ta] sẽ có thể biết được lẽ thật của tất cả mọi điều” (Mô Rô Ni 10:5). Điều này không có nghĩa là nó sẽ luôn xảy ra ngay lập tức.
Mặc dù việc có sẵn máy phát hiện nói dối (tức là Đức Thánh Linh) có vẻ tiện lợi hoặc hấp dẫn đối với tất cả chúng ta, nhưng Chúa muốn chúng ta tự học cách phân biệt lẽ thật và điều sai lầm. Chúng ta không mong đợi Đức Thánh Linh hướng dẫn chúng ta về những vấn đề nhỏ nhặt như nên mặc áo nào hay ăn gì cho bữa trưa.
Khi các tôi tớ của Chúa nói thay cho Ngài, chúng ta có thể cảm nhận Thánh Linh làm chứng rằng điều họ nói là chân thật. Nếu chúng ta chưa cảm nhận được, thì chúng ta có thể cầu xin Thượng Đế giúp mình nhận được chứng ngôn về điều đó. Nhưng chúng ta không nên mong đợi ngay lập tức cảm thấy một sự chứng thực mạnh mẽ mỗi khi nghe thấy lẽ thật. Ngay cả trong những vấn đề thuộc linh, chúng ta cũng không được hứa rằng sẽ có được sự sáng tỏ ngay lập tức và rõ ràng về mọi điều.
Lời hứa này từ Anh Cả Richard G. Scott thuộc Nhóm Túc Số Mười Hai Vị Sứ Đồ (1928–2015) có thể hữu ích: “Khi các anh chị em sống ngay chính và hành động với sự tin tưởng, thì Thượng Đế sẽ không để cho các anh chị em tiến hành quá xa mà không ban cho một ấn tượng cảnh giác nếu các anh chị em đã chọn quyết định sai.”
Hoặc như Anh Cả Neal A. Maxwell thuộc Nhóm Túc Số Mười Hai Vị Sứ Đồ (1926–2004) đã nói một cách đáng nhớ: “Đức Thánh Linh không chỉ giúp chúng ta nhận ra lẽ thật hiển nhiên mà còn nhận ra cả điều vô nghĩa hiển nhiên nữa!”
Những lời khuyên bảo này của các sứ đồ không nhất thiết đảm bảo rằng Chúa sẽ cảnh báo anh chị em nếu anh chị em sắp tin vào điều gì đó không đúng sự thật. Nhưng việc sống ngay chính và tìm kiếm Thánh Linh sẽ giúp hướng dẫn anh chị em đến với lẽ thật (xin xem Giáo Lý và Giao Ước 88:40).
4. Theo Dõi Các Kênh Chính Thức
Anh Cả Gong đã nói về mối nguy hiểm của deepfake, tức là những âm thanh, hình ảnh hoặc video được AI tạo ra với mục đích lừa dối hoặc gây hiểu nhầm.” Đôi khi, chúng ta có thể cảm thấy cách duy nhất để tránh bị lừa bởi nội dung giả của AI là “không tin vào bất cứ điều gì khi [chúng ta] không thể tin một số điều,” nhưng việc theo dõi các kênh chính thức của Giáo Hội—và xác minh rằng thông tin đó đang được chia sẻ trên nhiều kênh chính thức khác nhau—có thể giúp chúng ta tin tưởng rằng những gì chúng ta đang thấy là sự thật.
Chúng ta nên chuẩn bị để nghe những điều mới từ các vị lãnh đạo của Giáo Hội, kể cả những điều có thể làm chúng ta ngạc nhiên. Chủ Tịch Russell M. Nelson (1924–2025) đã nói: “Trong khi Sự Phục Hồi tiếp tục, tôi biết rằng Thượng Đế sẽ tiếp tục mặc khải nhiều điều lớn lao và quan trọng có liên quan đến vương quốc của Ngài trên thế gian này đây.”
Nhưng bất cứ thông tin nào như vậy sẽ đều được loan báo qua các kênh thông thường: tại đại hội trung ương, trong một bức thư gửi cho các vị lãnh đạo địa phương từ trụ sở Giáo Hội, hoặc trong một thông cáo chính thức từ Church Newsroom (newsroom.ChurchofJesusChrist.org).
Những điều này cũng thường được thông báo trên phương tiện truyền thông xã hội. Nhưng nếu mạng xã hội là nơi duy nhất anh chị em nhìn thấy thông tin nào đó, xin hãy cẩn thận.
Điều này cũng áp dụng cho các nguồn tin tức khác. Nếu anh chị em thấy một điều gì đó trên mạng xã hội, hãy cố gắng tìm xem điều đó bắt nguồn từ đâu. Hãy xem liệu một nguồn thông tin đáng tin cậy có đang nói điều tương tự hay không.
Chúng ta đang sống trong thời kỳ “khó khăn” (2 Ti Mô Thê 3:1) nhưng tuyệt vời. “Đấng Cứu Rỗi và Cứu Chuộc của chúng ta, Chúa Giê Su Ky Tô, sẽ thực hiện một số các công việc lạ lùng nhất của Ngài từ bây giờ cho đến khi Ngài tái lâm,” Chủ Tịch Nelson đã nói. Nhưng ông đã nói thêm lời cảnh báo thường được lặp đi lặp lại hiện nay: “Trong những ngày phía trước, chúng ta sẽ không thể nào tồn tại được về mặt thuộc linh nếu không có ảnh hưởng dìu dắt, chỉ dẫn, an ủi và liên tục của Đức Thánh Linh.”
Thật xấu hổ khi anh chị em nhận ra mình đã tin vào một trò lừa trên internet. Nhưng—giống như rất nhiều điều đáng xấu hổ trong cuộc sống—nó có thể xảy ra với bất kỳ ai. Đừng chán nản. Đúng vậy, Sa Tan rất háo hức để lừa gạt, và hắn có rất nhiều người hỗ trợ (thường là vô tình). Nhưng chúng ta không hề bất lực! Chúng ta có Đức Thánh Linh, khả năng phán đoán theo lẽ thường, Ánh Sáng của Đấng Ky Tô, và một lệnh truyền phải tìm hiểu càng nhiều càng tốt về thế giới của chúng ta (xin xem Giáo Lý và Giao Ước 88:118; 90:15).
Nuôi dưỡng một mối quan hệ vững mạnh với Đấng Cứu Rỗi, học cách mời gọi và nhận ra Thánh Linh, và kiểm tra kỹ lưỡng những gì chúng ta thấy và nghe có thể giúp chúng ta tránh bị lừa gạt.
